Η επανάσταση του Σαλαμίνιου Ονήσιλου, γιού του Χέρσι

103. Έτσι, λοιπόν, πολέμησαν τότε, αλλά ύστερα οι Αθηναίοι εγκατέλειψαν εντελώς τους Ίωνες και ενώ ο Αρισταγόρας τους παρακαλούσε κι έστελνε πολλούς απεσταλμένους, του αποκρίθηκαν ότι δεν θα τους βοηθήσουν. Οι Ίωνες, παρόλο που στερήθηκαν την συμμαχία των Αθηναίων, δεν εσταμάτησαν τις προετοιμασίες τους για να πολεμήσουν τον βασιλιά˙ σε τέτοιο σημείο είχαν φτάσει οι σχέσεις τους με τον Δαρείο. Πήγαν με στόλο στον Ελλήσποντο και μπόρεσαν να πάρουν µε το μέρος τους το Βυζάντιο και όλες τις άλλες πόλεις της περιοχής. Έπειτα βγήκαν από τον Ελλήσποντο και κατάφεραν να προσεταιριστούν το μεγαλύτερο μέρος τής Καρίας. Ακόμη και η Καύνος, που πρώτα δεν ήθελε να γίνει σύμμαχος τους, δέχτηκε όταν έκαψαν τις Σάρδεις.
104. Οι Κύπριοι όλοι συμμάχησαν μαζί τους αυθόρμητα, έκτος από τους Αμαθουσίους. Και οι Κύπριοι είχαν επαναστατήσει εναντίον των Mήδων κατά τον έξης τρόπο: ο Ονήσιλος όταν ο νεώτερος αδελφός του Γόργου, του βασιλιά της Σαλαμίνας, γιος του Χέρσι, εγγονός του Σιρώμη και δισέγγονος του Ευέλθοντος. Ο Ονήσιλος αυτός από καιρό παρακινούσε τον αδελφό του Γόργο να επαναστατήσει εναντίον του βασιλιά. Τότε, όταν πληροφορήθηκε ότι οι Ίωνες είχαν επαναστατήσει, άρχισε να επιμένει πολύ. Αλλά επειδή δεν έπειθε τον Γόργο παραφύλαξε και όταν ο αδελφός του βγήκε από την πολιτεία της Σαλαμίνας, ο Ονήσιλος με τους συντρόφους του τον έκλεισαν έξω από τις πύλες. Ο Γόργος που δεν μπορούσε να μπει στην πολιτεία του, κατέφυγε στους Μήδους. Ο Ονήσιλος πήρε την εξουσία στην Σαλαμίνα και έπεισε όλους τους άλλους Κυπρίους να επαναστατήσουν και αυτοί. Τους έπεισε όλους, έκτος από τους Αμαθουσίους που πήγε και τους πολιόρκησε
105. O Ονήσιλος, λοιπόν, πολιορκούσε την Αμαθούντα. Όταν ο Δαρείος έμαθε ότι οι Αθηναίοι και οι Ίωνες είχαν κυριέψει και είχαν κάψει τις Σάρδεις και ότι ψυχή όλης της εκστρατείας και της συνεργασίας ήταν ο Μιλήσιος Αρισταγόρας, λένε ότι δεν έκανε κανένα λόγο για τους Ίωνες, γιατί ήξερε καλά ότι δεν θα έμεναν ατιμώρητοι γιατί την εκδίκηση τους, αλλά ρώτησε ποιοί είναι οι Αθηναίοι. Όταν τον πληροφόρησαν ζήτησε το τόξο του, πέρασε ένα βέλος και τόξευσε προς τον ουρανό, λέγοντας, καθώς πετούσε το βέλος στον αέρα: «Δία, ας μου δοθεί χάρη να εκδικηθώ τους Αθηναίους.» Και αφού το είπε, διέταξε έναν υπηρέτη του να του λέει τρεις φορές πριν από το δείπνο: «Δέσποτα, μη λησμονείς τους Αθηναίους.»
106. Αφού έδωσε αυτές τις διαταγές, παράγγειλε να παρουσιαστεί μπροστά του ο Μιλήσιος Ιστιαίος, που τον κρατούσε ο Δαρείος κοντά του από πολύν καιρό, και του είπε: «Πληροφορήθηκα, Ιστιαίε, ότι ό αντιπρόσωπος σου, στον οποίο άφησες την διοίκηση της Mιλήτου, επαναστάτησε εναντίον μου. Έφερε εναντίον μου στρατιώτες από την άλλη ήπειρο και μαζί με τους Ίωνες, που θα μου το πληρώσουν, τους οδήγησε στις Σάρδεις για να μου τις πάρει. Πώς τώρα μπορείς να τα δικαιολογήσεις αυτά; Πώς χωρίς τις δικές σου τις συμβουλές επιχειρήθηκε τέτοιο πράγμα; Κοίταξε καλά μήπως αργότερα βρεθείς κι εσύ κατηγορούμενος.» Ο Ιστιαίος αποκρίθηκε: «Βασιλιά μου, πώς μπορείς να λες ότι εγώ ήταν δυνατό να σκεφτώ πράγμα που θα σου προκαλούσε μικρή ή μεγάλη δυσαρέσκεια; Τι θα επιζητούσα κάνοντας τέτοιο πράγμα, και τι μου λείπει; Έχω τα όσα καλά έχεις εσύ και με θεωρείς άξιο να ξέρω την κάθε σκέψη σου. Αλλά αν ο αντιπρόσωπος μου έκανε τέτοιο πράγμα, όπως είπες, ξέρε ότι μόνος του έδρασε. Πάντως εγώ δεν παραδέχομαι με κανέναν τρόπο ότι ο αντιπρόσωπός μου και οι Μιλήσιοι δρουν εναντίον σου, αλλά αν έκαναν τέτοιο πράγμα και τα όσα άκουσες είναι αλήθεια, βασιλιά μου, κατάλαβε τώρα τι πέτυχες, παίρνοντας με από της παραθαλάσσιες περιοχές. Όταν οι Ίωνες έπαψαν να με βλέπουν, έκαναν εκείνο που από πολύν καιρό ήθελαν να κάνουν. Αν ήμουν στην Ιωνία, καμιά πολιτεία δεν θα είχε κινηθεί. Τώρα άφησέ με αμέσως να φύγω για την Ιωνία, για να ξαναφέρω την τάξη και να σου παραδώσω δέσμιο τον αντιπρόσωπό μου αυτόν της Μιλήτου, που τα μηχανεύτηκε όλα τούτα. Κι αφού τα εκτελέσω αυτά σύμφωνα με τις διαταγές σου, ορκίζομαι στους θεούς της οικογενείας σου να μην αλλάξω τα ρούχα με τα οποία θα πάω στην Ιωνία, προτού αναγκάσω το νησί Σαρδώ, το μεγαλύτερο που υπάρχει, να σου γίνει φόρου υποτελής.
107. Λέγοντάς τα αυτά, ο Ιστιαίος παραπλανούσε τον Δαρείο, ο οποίος πείστηκε όμως και τον άφησε να φύγει, δίνοντας του εντολή να γυρίσει πίσω στα Σούσα μόλις εκτελέσει τα όσα του είχε υποσχεθεί.
108. Ενώ έφτανε έως τον Δαρείο η πληροφορία για τις Σάρδεις και ο Δαρείος, τοξεύοντας τον ουρανό φώναζε και τον Ιστιαίο και του μιλούσε, και ο Ιστιαίος με την αδεία του βασιλιά ξεκινούσε για τα παραθαλάσσια, σ' όλο αυτό το διάστημα γίνονταν τα έξης: Ενώ ο Σαλαμίνιος Ονήσιλος πολιορκούσε τους Αμαθουσίους, έφτασε η πληροφορία ότι έρχεται με μεγάλο στόλο και πολύν περσικό στρατό ο Πέρσης Αρτύβιος, που τον περίμεναν στην Κύπρο. Όταν ο Ονήσιλος το πληροφορήθηκε, έστειλε κήρυκες στην Ιωνία ζητώντας βοήθεια˙ και οι Ίωνες χωρίς να το πολυσκεφτούν ξεκίνησαν με πολλά καράβια. Οι Ίωνες έφτασαν στην Κύπρο όταν και οι Πέρσες, διαβαίνοντας με καράβια από την Κιλικία προχωρούσαν πεζοί προς την Σαλαμίνα, ενώ οι Φοίνικες με τα καράβια περιέπλεαν το ακρωτήριο που ονομάζεται Κλείδες της Κύπρου.
109. Όταν συνέβηκαν αυτά, οι τύραννοι της Κύπρου συγκέντρωσαν τους στρατηγούς των Ιώνων και τους είπαν: «Ίωνες, σας επιτρέπομε εμείς οι Κύπριοι να διαλέξετε ποιόν από τους εχθρούς θέλετε να πολεμήσετε, τους Πέρσες ή τους Φοίνικες. Αν θέλετε να πολεμήσετε στην στεριά εναντίον των Περσών, είναι η στιγμή να βγείτε από τα καράβια σας και να παραταχτείτε, ενώ εμείς θα μπούμε στα καράβια σας για να αντιμετωπίσω με τους Φοίνικες Αν προτιμάτε ν' αντιμετωπίσετε τους Φοίνικες, πολεμήστε τους αλλά ό,τι και αν προτιμήσετε έχετε χρέος να καταβάλετε κάθε προσπάθεια ώστε και η Ιωνία και η Κύπρος να γίνουν ελεύθερες.» Σ' αυτά οι Ίωνες αποκρίθηκαν: «Η ιωνική συμμαχία μας έστειλε εδώ για να φρουρούμε την θάλασσα και όχι για να παραδώσουμε τα καράβια μας σε Κυπρίους και να πολεμήσουμε στην στεριά με τους Πέρσες. Εμείς, λοιπόν, θα κάνωμε ό,τι μπορούμε για να φανούμε γενναίοι εκεί όπου ταχθήκαμε και σεις να θυμηθείτε τι παθαίνατε όταν ήσαστε δούλοι των Περσών και να πολεμήσετε γενναία.»
110. Αυτά αποκρίθηκαν σε Ίωνες. Και μετά, όταν έφτασαν οι Πέρσες στην πεδιάδα της Σαλαμίνας, οι Κύπριοι βασιλείς αντιπαρέταξαν τον στρατό τους ολόκληρο και διάλεξαν τους καλύτερους από τους Σαλάμινους και τους Σολίους για να τους βάλουν αντίκρυ στους Πέρσες. Ο Ονήσιλος μόνος του προτίμησε να παραταχτεί αντίκρυ στον Αρτύβιο.
111. Ό Αρτύβιος είχε ένα άλογο που όταν μαθημένο να στέκεται όρθιο απέναντι ενός οπλίτη. Ο Ονήσιλος το έμαθε και φώναξε τον ιπποκόμο του, έναν Κάρα, που ήξερε καλά από πολεμική τέχνη και ήταν γενναίος, και του είπε: «Μαθαίνω ότι το άλογο του Αρτύβιου είναι μαθημένο να σηκώνεται όρθιο και να σκοτώνει με τα πόδια και τα δόντια όποιον σταθεί μπροστά του. Σκέψου και πες μου αμέσως, ποιόν από τους δυο θέλεις να παραμονέψεις και να χτυπήσεις, το άλογο ή τον Αρτύβιο;» Ο Ιπποκόμος αποκρίθηκε: "Βασιλιά μου, είμαι έτοιμος να κάνω και τα δυο ή το ένα από τις δυο και πάντως ό,τι με διατάξεις. Θέλω όμως να σου πω ποιό είναι το καλύτερο για σένα. Ένας βασιλιάς ή ένας στρατηγός, νομίζω ότι χρέος έχει ν’ αναμετρηθεί με βασιλιά ή με στρατηγό. Αν σκοτώσεις στρατηγό, το κατόρθωμα θα είναι μεγάλο, αν πάλι, ό μη γένοιτο, σκοτωθείς από αντάξιό σου, η συμφορά θα είναι μικρότερη. Άφησε μας λοιπόν εμάς τους υπηρέτες να χτυπηθούμε με υπηρέτες και με το άλογο, και μη φοβάσαι τα τεχνάσματα του αλόγου. Σου υπόσχομαι ότι δεν θα ορθωθεί πια ποτέ μπροστά σε κανέναν.»
112. Αυτά είπε κι αμέσως μετά άρχισε ή μάχη και στην στεριά και στην θάλασσα. Στην ναυμαχία οι Ίωνες πολέμησαν σπουδαία εκείνη την ημέρα και νίκησαν τους Φοίνικες. Καλύτερα απ' όλους πολέμησαν οι Σάμιοι. Στην πεζομαχία, μόλις οι δυο παρατάξεις συγκρούστηκαν, έγιναν τα έξης: ο Αρτύβιος προχώρησε προς τον Ονήσιλο με το άλογό του. Ο Ονήσιλος, όπως είχε συμφωνήσει με τον ιπποκόμο του, χτύπησε τον Αρτύβιο που ερχόταν και το άλογο του Πέρση όρθωσε τα πόδια του απάνω στην ασπίδα του Ονήσιλου. Εκείνη την στιγμή ο δούλος έκοψε τα πόδια του αλόγου με δρεπάνι. Έτσι λοιπόν ο στρατηγός των Περσών Αρτύβιος και το άλογό του κυλίστηκαν χάμω
113. Απάνω στην μάχη ο τύραννος του Κουρίου Στησήνωρ αυτομόλησε με το τμήμα του, που ήταν αρκετά σημαντικό. Λέγεται ότι το Κούριο είναι αποικία του Άργους. Μόλις αυτομόλησαν οι Κούριοι, τα πολεμικά άρματα των Σαλαμινίων έκαναν το ίδιο και μ' αυτό οι Πέρσες υπερίσχυσαν και οι Κύπριοι άρχισαν να φεύγουν. Σκοτώθηκαν πολλοί, μεταξύ τους και ο Ονήσιλος του Χέρσι που είχε οργανώσει την επανάσταση των Κυπρίων, και ο βασιλιάς των Σολίων Αριστόκυπρος του Φιλοκύπρου, αυτού του ίδιου Φιλοκύπρου που τον επαίνεσε σε ποίημά του ο Σόλων περισσότερο από κάθε άλλον τύραννο.
114. Οι Αμαθούσιοι, επειδή τους είχε πολιορκήσει, έκοψαν το κεφάλι του Ονήσιλου, το πήγαν στην πολιτεία τους και το κρέμασαν στις πύλες. Καθώς κρεμόταν το κεφάλι και με τον καιρό κούφιανε, μπήκε μέσα ένα σμάρι μέλισσες και το γέμισε με κερήθρα. Όταν έγινε αυτό, οι Αμαθούσιοι ρώτησαν το μαντείο και τους δόθηκε χρησμός να κατεβάσουν το κεφάλι και να το θάψουν και κάθε χρονιά να κάνουν στον Ονήσιλο εορτές σαν σε ήρωα και όλα θα τους πάνε πολύ καλύτερα.
115. Οι Αμαθούσιοι τα έκαναν αυτά, ακόμα και στα δικά μου χρόνια. Οι Ίωνες που είχαν ναυμαχήσει στην Κύπρο, όταν έμαθαν τί είχε συμβεί στον Ονήσιλο και ότι έκτος από την Σαλαμίνα οι άλλες πολιτείες της Κύπρου ήσαν πολιορκημένες, την Σαλαμίνα την είχαν παραδώσει οι Σαλαμίνιοι στον προηγούμενο βασιλιά τους Γόργο, έφυγαν με τα καράβια τους για την Ιωνία. Από τις πολιορκημένες πολιτείες της Κύπρου περισσότερο αντιστάθηκαν οι Σόλοι. Την κυρίεψαν μετά από πέντε μήνες οι Πέρσες, αφού υπονόμευσαν το τείχος που την περιέβαλλε.
116. Έτσι, λοιπόν, οι Κύπριοι, μετά από ένα χρόνο ελευθερία υποδουλώθηκαν πάλι. [...]

Ηροδότου Ιστοραία - Τερψιχόρη §103-115

Πέμπτη Φάλαγγα

Πέμπτη Φάλαγγα
Έτσι ονομάζεται η εντός μιας πολιορκούμενης πόλης ή εμπόλεμης χώρας εκδηλωθείσα προπαγάνδα επ΄ ωφελεία του εχθρού. Το είδος αυτό της προπαγάνδας μπορεί να είναι είτε εγχώριο (εσωτερική), είτε εξωτερική (εκ του εχθρού) και εκδηλώνεται με διασπορά ψευδών ειδήσεων ( ραδιοφωνικές ανακοινώσεις ή έντυπες). Η πέμπτη φάλαγγα χρησιμοποιείται από τον εχθρό για υπόσκαψη της άμυνας παρέχοντας πληροφορίες στον εχθρό μέχρι και διενεργώντας δολιοφθορές.

Ο όρος πέμπτη φάλαγγα (quinta columna) πλάστηκε κατά τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο (1936-1939) όταν στη πολιορκία της Μαδρίτης εκτός από τις τέσσερις φάλαγγες του στρατού που έκαναν την επίθεση κατά της πόλης, υπήρχε και εντός αυτής, σημαντική μερίδα πληθυσμού υπέρ των πολιορκητών η οποία και υπέσκαπτε τη θέση των υπερασπιστών.

Σύμφωνα με εκδοχή, ο όρος "πέμπτη φάλαγγα" καθιερώθηκε από τον υπερασπιστή της Μαδρίτης, στρατηγό Χοσέ Μιάχα Μενάδ, ο οποίος, όταν άκουσε ότι τέσσερις φάλαγγες βαδίζουν κατά της Μαδρίτης, απάντησε ότι: "φοβούμαι μόνο την πέμπτη".

Η Μαδρίτη ήταν σε πολιορκία λόγω του ισπανικού εμφύλιου πόλεμου (1936-1939) από τις δυνάμεις του στρατηγού Φρανθίσκο Φράνκο. Οι δημοκρατικές δυνάμεις κράτησαν την πόλη για τρία χρόνια, μέχρι που τελικά υπέκυψαν το 1939. Λίγο πριν το πτώση της Μαδρίτης οι υποστηρικτές της χωρίστηκαν σε δύο στρατόπεδα και πολεμούσαν μεταξύ τους. Υπερνίκησε η πλευρά του στρατηγού Σεγκιμούντο Κασάτο ο οποίος ήταν υπέρ της διαπραγμάτευσης μια ευνοϊκής παράδοσης. Μετά την νίκη της μη κομουνιστικής παράταξης του στρατηγού Κασάτο εναντίων της κουμουνιστικής παράταξης των Δημοκρατικών, ο στρατηγός Φράνκο (που ήθελε άνευ όρων παράδοσης της πόλης) εξαπέλυσε επίθεση εναντίον της Μαδρίτης και την κατέλαβε. Παρά τις προσπάθειες του Κασάτο για διαπραγμάτευση, πολλοί από τους Δημοκρατικούς υπερασπιστές της Μαδρίτης ήταν ανάμεσα στους περίπου 200,000 εκτελεσθέντες από το καθεστώς του στρατηγού Φράγκο μεταξύ του 1939 και 1943.