Ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος επί γης

30

Όταν (ο Σόλων) έφθασε στις Σάρδεις (στην αυλή του Κροίσου), ο Κροίσος τον φιλοξένησε στα ανάκτορα του και αφού πέρασαν δύο τρεις μέρες με διαταγή του Κροίσου, οι υπηρέτες ξενάγησαν τον Σόλωνα και του έδειξαν όλους τους αμέτρητους και ανεκτίμητους θησαυρούς. Αφού ο Σόλων τα είδε όλα τούτα με την ησυχία του, ο Κροίσος τον ρώτησε: «Λοιπόν, ξένε Αθηναίε, ως εμάς έφθασε η φήμη σου, και για τη σοφία σου, και για τα ταξίδια σου. Η φιλομάθειά σου σε οδήγησε να επισκεφθείς πολλές χώρες για να γνωρίσεις τον κόσμο. Θέλω, λοιπόν να σε ρωτήσω ποιον θεωρείς τον πιο ευτυχισμένο άνθρωπο του κόσμου». Ο Κροίσος έκανε αυτή την ερώτηση θεωρώντας τον εαυτό του τον ευτυχέστερο άνθρωπο του κόσμου. Αλλά ο Σόλων, χωρίς να τον κολακέψει και με απόλυτη ειλικρίνεια, απάντησε: «Ναι, βασιλιά μου, ο Τέλλος ο Αθηναίος». Ο Κροίσος ξαφνιάστηκε με την απάντηση και ρώτησε εκνευρισμένος: «Από τι συμπεραίνεις ότι ο Τέλλος είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος;» Ο Σόλων τότε του εξήγησε: «ο Τέλλος ζούσε σε μια πόλη που ευημερούσε, είχε αποκτήσει καλά κι άξια παιδιά και τα είδε να αποκτούν κι αυτά παιδιά, που έζησαν όλα. Ο Τέλλος έζησε μια πραγματικά καλή ζωή -με τα μέτρα και τα σταθμά του τόπου μας- και το τέλος της ζωής του ήταν ένδοξο. Σε μια μάχη των Αθηναίων με τη γειτονική Ελευσίνα πολέμησε κι αυτός, έτρεψε τον εχθρό σε φυγή κι έπεσε πολεμώντας γενναία. Οι Αθηναίοι τον έθαψαν δημοσία δαπάνη στο μέρος όπου σκοτώθηκε, με μεγάλες τιμές».

31

Αφού λοιπόν ο Σόλων μίλησε για τον Τέλλο και για τους λόγους που τον θεωρούσε τον ευτυχέστερο άνθρωπο του κόσμου, ο Κροίσος τον ρώτησε ποιος κατά τη γνώμη του ήταν μετά τον Τέλλο ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος, νομίζοντας ότι αυτή τη φορά τουλάχιστον θα ήταν αυτός. Ο Σόλων όμως απάντησε: «Ο Κλέοβης και ο Βίτων. Οι άνθρωποι αυτοί, που κατάγονταν από το Άργος, ήταν αρκετά ευκατάστατοι, με ρωμαλέο σώμα κι είχαν νικήσει σε αθλητικούς αγώνες. Υπάρχει μάλιστα γι' αυτούς η ακόλουθη παράδοση: σε μια γιορτή προς τιμή της Ήρας, στο Άργος, το έθιμο απαιτούσε η μητέρα τους να μεταφερθεί στο ναό με ζεμένη άμαξα. Τα βόδια τους όμως ήταν στα χωράφια κι επειδή έβλεπαν ότι τους πίεζε ο χρόνος, ζεύτηκαν οι ίδιοι την άμαξα όπου ανέβηκε η μητέρα τους. Κι αφού τη μετέφεραν σαράντα πέντε στάδια, έφθασαν στο ναό. Έπειτα από αυτό και αφού τους είδαν όλοι οι παραβρισκόμενοι στο πανηγύρι, πέθαναν. Κι έτσι ο θεός έκανε φανερό ότι για τον άνθρωπο είναι καλύτερος ο θάνατος από τη ζωή. Γιατί μετά το περιστατικό με την άμαξα, οι μεν άντρες του Άργους τους μακάριζαν για τη σωματική τους δύναμη, οι δε γυναίκες της πόλης μακάριζαν τη μητέρα τους που είχε γεννήσει τέτοια παιδιά. Η μητέρα τους, ευτυχισμένη και για τον άθλο και για τη φήμη των παιδιών της, στάθηκε μπροστά στο άγαλμα της Ήρας και προσευχόταν στη θεά να δώσει στα παιδιά της, τον Κλέοβη και τον Βίτωνα, που τόσο την είχαν τιμήσει, ό,τι καλύτερο είναι δυνατόν να χαρίσει η τύχη σε άνθρωπο. Μετά την ευχή αυτή, αφού προσέφεραν τις θυσίες και γλέντησαν, τα δυο αδέρφια κοιμήθηκαν στο ιερό και δεν ξύπνησαν πια. Με αυτόν τον τρόπο έφυγαν από τη ζωή. Οι Αργείοι τους έφτιαξαν αγάλματα Και τα αφιέρωσαν στους Δελφούς, γιατί αποδείχθηκαν ότι ήταν άντρες με ασύγκριτη αρετή».

32

Έτσι λοιπόν ο Σόλων παραχώρησε στους δύο νέους τη δεύτερη θέση στην ευτυχία. Και ο Κροίσος οργισμένος του είπε: «Ώστε τη δική μου ευτυχία, φιλοξενούμενε Αθηναίε, τη θεωρείς τόσο ασήμαντη, ώστε να μη με κρίνεις άξιο να συγκριθώ με τους απλούς πολίτες;» Ο Σόλων τότε απάντησε: «Κροίσε, με ρωτάς για τα ανθρώπινα πράγματα, εμένα που ξέρω ότι οι θεοί φθονούν την ευτυχία των θνητών και την αναστατώνουν. Σε μια μακρά ζωή, βλέπει κανείς πράγματα που δεν θα ήθελε να δει και είναι πολλά τα παθήματά του. Και θεωρώ ως όριο της ανθρώπινης ζωής τα εβδομήντα περίπου χρόνια. Τα εβδομήντα αυτά χρόνια έχουν είκοσι πέντε χιλιάδες διακόσιες μέρες, χωρίς να υπολογίσουμε και τους εμβόλιμους μήνες. Εάν τώρα σε κάθε δεύτερο χρόνο προσθέσεις και ένα μήνα, ώστε να τηρείται η σειρά των εποχών, οι εμβόλιμοι μήνες γίνονται τριάντα πέντε, δηλαδή πρέπει να προσθέσουμε άλλες χίλιες πενήντα ημέρες. Απ' όλες αυτές τις είκοσι έξι χιλιάδες διακόσιες πενήντα μέρες, που αποτελούν τα εβδομήντα χρόνια, ούτε μία δεν μας φέρνει κάτι παρόμοιο με την προηγούμενη. Εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, Κροίσε, η ζωή του ανθρώπου βρίσκεται στο έλεος της τύχης. Βλέπω ότι είσαι πολύ πλούσιος και με μεγάλη εξουσία, αλλά σε αυτό που με ρώτησες δεν μπορώ να σου απαντήσω πριν μάθω ότι η ζωή σου είχε καλό τέλος. Ένας άνθρωπος πολύ πλούσιος δεν είναι πιο ευτυχισμένος από έναν άλλο, που έχει παρά μόνο το καθημερινό, αν δεν τον συντροφεύει η τύχη μέχρι το τέλος. Γιατί πολλοί βαθύπλουτοι δεν είναι ευτυχείς. Ο πολύ πλούσιος που είναι δυστυχισμένος σε δύο μόνο πράγματα υπερέχει από τον ευτυχή, ενώ ο ευτυχής υπερέχει σε πολλά από τον πλούσιο δυστυχή: ο πλούσιος μπορεί να ικανοποιεί τις επιθυμίες του και να αντέχει περισσότερο αν του συμβούν πολλά βάσανα. Ο άλλος υπερέχει από τον πρώτο στο εξής: δεν αντέχει ίσως στις συμφορές και δεν μπορεί να ικανοποιεί τις επιθυμίες του, η ευτυχία όμως τον απομακρύνει από όλα αυτά και δεν υποφέρει όταν του συμβαίνουν συμφορές, δεν αρρωσταίνει, έχει όμορφα και καλά παιδιά, είναι ο ίδιος ωραίος άνθρωπος. Εάν' λοιπόν έχει και καλό τέλος, να ο άνθρωπος που αναζητάς, που είναι άξιος να θεωρηθεί ευτυχισμένος. Αλλά πριν πεθάνει, καλύτερα να μην τον χαρακτηρίσουμε ευτυχισμένο, αλλά ευνοούμενο της τύχης. Είναι αδύνατο ένας άνθρωπος να έχει τα πάντα, όπως μια χώρα δεν μπορεί να είναι σε όλα αυτάρκης, γιατί μπορεί να έχει ορισμένα αγαθά, θα της λείπουν όμως άλλα. Εκείνη που διαθέτει τα περισσότερα είναι η καλύτερη. Έτσι κι ένας άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να τα έχει όλα. Μπορεί να έχει πολλά, όμως θα του λείπουν άλλα, κι εκείνος που θα έχει τα περισσότερα στο τέλος της ζωής του και θα έχει ωραίο θάνατο, αυτός, βασιλιά, νομίζω ότι μπορεί να χαρακτηρισθεί ευτυχισμένος. Σε όλα τα πράγματα, λοιπόν, πρέπει να περιμένουμε τι τέλος θα έχουν, γιατί ο θεός σε πολλούς έδωσε αρχικά ευτυχία για να τους καταστρέψει ολοκληρωτικά αργότερα».

33

Όσα είπε ο Σόλων χωρίς να χαριστεί στον Κροίσο, αυτός δεν τα υπολόγισε και τον έδιωξε θεωρώντας τον πολύ ανόητο αφού υποτιμούσε τα υπάρχοντα αγαθά και συμβούλευε να περιμένουμε το τέλος κάθε ανθρώπου.

34

Όταν έφυγε ο Σόλων, έπεσε πάνω στον Κροίσο η θεία νέμεση και τον εκδικήθηκε σκληρά που νόμιζε ότι είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος. Μόλις κοιμήθηκε, είδε όνειρο που του φανέρωνε τις συμφορές που επρόκειτο να πάθει ο γιος του. Ο Κροίσος είχε δυο παιδιά, το ένα ήταν κωφάλαλο ενώ το άλλο ήταν ανάμεσα στους συνομηλίκους του πρώτο σε καθετί. Το δεύτερο λεγόταν Άτης. Για τον Άτη, λοιπόν, είδε ο Κροίσος όνειρο ότι θα τον έχανε, χτυπημένο από σιδερένια αιχμή. Όταν ξύπνησε, τρομαγμένος από το όνειρο, το σκέφτηκε και αποφάσισε να παντρέψει το γιο του. Παρότι ο Άτης ήταν συνήθως επικεφαλής του στρατού των Λυδών, έπαψε να τον στέλνει σε στρατιωτικές επιχειρήσεις κι έβγαλε απ' τα δωμάτια όπου διέμεναν οι άντρες τα ακόντια και τα βέλη, και όλα τα πολεμικά όπλα, και τα στοίβαξε σε αποθήκες, μήπως κάποιο απ' αυτά πέσει από εκεί που κρεμόταν και σκοτώσει το γιο του. […]

Ηρόδοτος (485 - 421/415 π.Χ.) Ιστορίαι: Κλειω, § 30 - 34
Μετάφραση από το αρχαίο κείμενο Αλέκα Τσιώκου